MARS

Dünya ve uydumuz olan Ay’dan sonra bizim için çok özel bir yere sahip olan Mars gezegeni kırmızı gezegen olarak bilinir. Marslılar ile ilgili dedikoduları duymuşsunuzdur. Yakın geçmişe kadar da bu devam etti. Ancak şu anda böyle bir şeyin sözkonusu bile olmadığı hatta bırakın Marslıyı, tek hücreli canlı bile yaşamadığını biliyoruz. Nereden mi? 2006 yılında Mars’a ulaşan NASA’nın Mars Observer’ı sayesinde. İki robottan biri Mars yüzeyini fotoğraflarken, diğeri de çeşitli deneyler yaptı. Gerek Mars’ın atmosferi gerekse toprak deneylerinde yaşam izine rastlanmadı.
Mars Güneş’ten 228 milyon km, bizden ise 78 milyon km uzaklıkta. (Bu ölçek astronomide neredeyse bitişik anlamına gelir! Güneş ile Dünya arası uzaklık olan 150 milyon km’yi 1 Astronomi Birimi (AB)olarak kabul edildiğinden, Mars ile Dünya arası uzaklık 0,5 AB’dir.) Bir yılı Dünya günü ile 687 gündür. Gezegenin eğimi ise Dünyanınkine çok yakındır. Dünyanın 23,5 derece, Mars’ın 24 derece.
Mars’ın yüzey sıcaklığı biraz serindir. Yaz aylarında sıcaklık en fazla 10 C’ye çıkar. Ancak gecesi çok daha soğuktur.
Çapı 6790 km olan Mars yaklaşık Dünya’nın yarısı kadardır.

Güneş sistemindeki en yüksek dağa sahiptir. 24 km yüksekliğindeki Olympus (Olimpus) Dağı bir volkandır.(Üstte sağdaki resim). Yüzeyinde oldukça uzun kanyonlar bulunur.(Ortadaki resim) Bunlardan en büyüğü 4500 km uzunluktaki Valles Marines kalyonudur. Genişliği 600 km’ye ve derinliği 7 km varır.
Mars yüzeyinde eskiden içinden suların aktığını hissettiren dere yatakları da bulunur. Hatta bunların bazılarının ortalarında adacıklarda göze çarpar. Bu da geçmişte Mars’ın kalın bir atmosferi ve akarsularının bulunduğunu gösterir. Ancak bugün durum çok farklıdır. Bu akarsu yataklarında bir damla bile su yoktur. Bazı kesimlerde buz kalıntıları vardır ama bunlar pek bahsetmeye değmez. Ancak kutupları yüzeyi karbondioksitle kaplı buzullardan oluşur.

Mars’a çok sayıda insansız uzay araçları gönderildi. Bunlar ve görevleri şöyleydi:
Mariner 3: Güvenli ve sorunsuz bir kalkış yapan araçtan Dünya’yı terk etmesinden birkaç saat sonra haber alınamadı. Bağlantı kesildi. Nereye gittiği bilinmiyor.
Mariner 4: 20 Kasım 1964’te fırlatıldı. 14 Temmuz 1965’te Mars’ın 9500 km yakınından geçti. Bize atmosferinin ince olduğunu bol miktarda karbondioksitten oluştuğunu, yüzeydeki basıncın çok düşük olduğunu (on milibar kadar ki bu neredeyse boşluk demek), yüzeyinin kraterli bir yapıya sahip olduğunu iletti. Yani yaşam izi yoktu. Bilimkurgu özellikle de, Marslı hayranları hayal kırıklığına uğramıştı.
Mariner 6 ve 7: 1969’da fırlatıldılar. Marine 4’ün deneyiminin doğru olduğunu ilettiler.
Mariner 9: 1971’de fırlatıldı ve Mars’ın yörüngesine başarı ile oturtuldu. Dünya’ya 7329 adet resim gönderdi. Volkanları, kanyonları, ovaları, oyukları böylece görmüş olduk.
Viking 1 ve 2: 1975’te fırlatılan iki araçtan Viking 1 Haziran 1976’da, Viking 2 ise Ağustos 1976’da Mars’a ulaştılar. Bu mekikler bir orbiter denilen yörünge aracından ve bir de iniş aracından oluşuyorlardı. İki araçta görevlerini başarıyla yerine getirdiler. İlk araç ekvatorun kuzey kısmına düşen Chryse’ye (Altın Ova), ikincisi kuzeydeki diğer ovaya Utopia’ya indi. Gökyüzü mavi değil pembeydi. Sıcaklık Altın Ova’da hiçbir zaman 13 C’yi geçmedi. Utopia ise daha kötüydü. Çeşitli toprak ürünleri alıp deneyler yapan araçlara göre canlılık belirtisi yoktu.
Phobos: RABDlar tarafından gönderilen uydu Mars'ın uydusunu inceleyecekti. Mars Observer: 1993 yılında gönderilen uzay aracının görevi Mars’ın yüzey haritalarını detaylandırmaktı. Mars’ın Phobos ve Deimos adlı iki uydABDu vardır. İki uyduyu da 1877’de Asaph Hall bulmuştur. Küçük ve biçimsizdirler. Patates görüntüsü içindedirler. Phobos 27x23x19 km, Deimos ise 10x11x14 km boyutlarındadır. İkisi de kraterli yüzeye sahiptirler. Bu uyduların bir zamanlar Mars’ın yanından geçerken Mars’ın esiri oldukları düşünülmektedir.

Mars için yakın gelecekte yapılması düşünülen ve imkansız da olmayan çeşitli projeler var. Bunlardan birisi, Mars’ın atmosferini güçlendirecek ve oksijen miktarını arttıracak canlı türlerinin kutuplara ekilmesi. Bu canlı türleri karbondioksiti alıp oksijen vererek hem kutuplardaki buzu eritip hem de atmosferi yaşanır hale getirecek. Ancak son gönderilen uzay araçları NASA’nın iki robotu bunun çok zor olacağı düşüncesinde.
Diğer ilginç proje ise Mars’ta uzun vadede bir uzay üssü kurulması yönünde. Bunun da adımları yavaş yavaş atılmakta.